Dopingcontrole: zo verloopt de procedure stap voor stap
Voor veel sporters is een eerste dopingcontrole spannend, vooral omdat ze niet precies weten wat er gaat gebeuren. Toch is de procedure sterk gestandaardiseerd: wereldwijd gelden dezelfde regels, en in Nederland voert de Dopingautoriteit de controles uit. De redactie beschrijft de stappen, de rechten en plichten van de sporter en de meest gemaakte fouten.
Wie test en op basis waarvan
De basis van dopingcontrole is de Wereld Anti-Doping Code van WADA, met daarbij internationale standaarden voor onder meer testen, laboratoria en dispensaties. Nationale organisaties en internationale sportbonden voeren die regels uit. In Nederland is dat de Dopingautoriteit, die werkt binnen het kader van het Nationaal Dopingreglement.
Controles kunnen plaatsvinden tijdens een wedstrijd, maar ook daarbuiten, bijvoorbeeld op een trainingslocatie of thuis. Topsporters in een zogeheten testpool moeten hun verblijfsgegevens (whereabouts) doorgeven, zodat ze ook onaangekondigd getest kunnen worden.
Niet alleen profs worden getest. Ook sporters op lager niveau die deelnemen aan wedstrijden onder een sportbond die het reglement heeft overgenomen, kunnen worden opgeroepen. Bij krachtsport, wielrennen en vechtsport is dat geen uitzondering.
De keuze van wie wordt getest, kan willekeurig zijn, gebaseerd op uitslag (bijvoorbeeld de top drie) of doelgericht op basis van informatie of afwijkende waarden in een biologisch paspoort.
Stap 1 tot 3: oproep, begeleiding en melding
De procedure begint met de oproep. Een dopingcontroleofficier (DCO) of chaperon meldt zich, legitimeert zich en informeert de sporter dat hij of zij is geselecteerd. De sporter tekent voor ontvangst van de oproep.
Vanaf dat moment blijft de sporter continu onder toezicht van de chaperon, tot aan de afgifte van het monster. Dat voorkomt manipulatie. De sporter moet zich zo snel mogelijk melden in de dopingcontroleruimte.
Uitstel is in beperkte gevallen mogelijk, mits onder begeleiding: bijvoorbeeld om een ceremonie bij te wonen, een medische behandeling te krijgen, af te koelen of mediaverplichtingen na te komen. Het is aan de DCO om dat toe te staan.
Weigeren om mee te werken, of de procedure ontlopen, geldt als dopingovertreding met sancties die vergelijkbaar zijn met een positieve test. Ook zonder kwade wil kan het weglopen van een chaperon dus ernstige gevolgen hebben.
Stap 4 tot 6: monsterafname
In de controleruimte kiest de sporter zelf een verzegelde opvangbeker uit meerdere exemplaren. De urineafgifte vindt plaats onder direct zicht van een controleur van hetzelfde geslacht. Dat voelt voor velen ongemakkelijk, maar is een vaste eis om verwisseling te voorkomen.
Er is minimaal 90 ml urine nodig. Lukt dat niet in één keer, dan wordt een gedeeltelijk monster tijdelijk verzegeld en later aangevuld. Daarna splitst de sporter het monster zelf over twee flessen, A en B, die met een unieke code worden verzegeld.
De DCO meet het soortelijk gewicht van de urine. Is de urine te verdund, bijvoorbeeld door veel water te drinken, dan kan om een extra monster worden gevraagd. Overmatig drinken vooraf verlengt de procedure dus eerder dan dat het helpt.
Bij bloedcontroles wordt door een bevoegde bloedafnemer bloed uit een arm afgenomen. Bloedmonsters worden gebruikt voor het opsporen van bepaalde stoffen en voor het biologisch paspoort, waarbij waarden over langere tijd worden gevolgd.
| Onderdeel | Wat gebeurt er | Waar moet je op letten |
|---|---|---|
| Kit kiezen | Sporter kiest verzegelde set | Controleer of de verzegeling intact is |
| Urineafgifte | Onder direct zicht | Minimaal 90 ml |
| A- en B-fles | Sporter verdeelt en sluit zelf | Codes vergelijken met formulier |
| Soortelijk gewicht | Meting van verdunning | Niet overmatig drinken |
| Bloedafname | Afname door bevoegd persoon | Eerdere inspanning melden |
Het formulier: medicatie en supplementen melden
Na de afname vult de DCO samen met de sporter het dopingcontroleformulier in. Daarop vermeldt de sporter welke geneesmiddelen en supplementen er de afgelopen tijd zijn gebruikt. Dat is geen schuldbekentenis, maar helpt het laboratorium en de beoordelaars bij de interpretatie.
Gebruik je een verboden middel om medische redenen, dan moet er in de regel een dispensatie (TUE) zijn. Die wordt vooraf aangevraagd; in bepaalde situaties is achteraf aanvragen mogelijk. Zonder geldige dispensatie wordt een positieve uitslag als overtreding behandeld.
Supplementen verdienen extra aandacht. Uit internationaal onderzoek blijkt dat een deel van de supplementen verboden stoffen bevat die niet op het etiket staan. Een positieve test door een besmet supplement blijft een overtreding; de sporter is verantwoordelijk voor alles wat in het lichaam aanwezig is.
Opmerkingen over het verloop van de procedure kunnen op het formulier worden genoteerd. Controleer alle gegevens, vooral de codes van de flessen, voordat je tekent. Je ontvangt een kopie.
Je rechten en wat er daarna gebeurt
Sporters hebben tijdens de controle duidelijke rechten.
- Een vertegenwoordiger meenemen, zoals een coach of teamarts.
- Zo nodig een tolk vragen.
- Informatie krijgen over de procedure en vragen stellen.
- Opmerkingen maken over het verloop op het formulier.
- Voor minderjarigen en sporters met een beperking gelden aanvullende aanpassingen.
De monsters gaan anoniem, alleen herkenbaar aan hun code, naar een door WADA geaccrediteerd laboratorium. Daar wordt de A-fles geanalyseerd. De B-fles blijft verzegeld bewaard voor een eventuele contra-analyse.
Bij een afwijkende uitslag wordt de sporter geïnformeerd en kan hij of zij de opening en analyse van de B-fles aanvragen en daarbij aanwezig zijn. Daarna volgt een tuchtrechtelijke procedure, waarbij verweer kan worden gevoerd. Monsters kunnen bovendien jarenlang worden bewaard en later opnieuw geanalyseerd met nieuwere technieken.
Een negatieve uitslag wordt doorgaans niet actief gecommuniceerd. Geen bericht betekent in de praktijk meestal dat er niets afwijkends is gevonden.
Conclusies van de redactie
Een dopingcontrole volgt een vaste, internationale procedure: oproep, continue begeleiding, monsterafname onder toezicht, verzegeling in A- en B-flessen en een formulier waarop medicatie wordt vermeld.
Sporters hebben recht op begeleiding, informatie en een tolk, maar ook de plicht om mee te werken. Weigeren of ontlopen geldt als overtreding.
De grootste valkuilen liggen vaak buiten de controle zelf: ontbrekende dispensaties en besmette supplementen.
Gerelateerde onderwerpen: hoe vraag je een dispensatie (TUE) aan, wat is het biologisch paspoort en hoe kies je veilige supplementen als sporter.
Literatuur
- World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code 2021. Montreal: WADA; 2021.
- World Anti-Doping Agency. International Standard for Testing and Investigations (ISTI). Montreal: WADA; 2023.
- World Anti-Doping Agency. International Standard for Therapeutic Use Exemptions (ISTUE). Montreal: WADA; 2023.
- Sottas PE, Robinson N, Rabin O, Saugy M. The athlete biological passport. Clin Chem. 2011;57(7):969–976.
- Geyer H, Parr MK, Mareck U, et al. Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids – results of an international study. Int J Sports Med. 2004;25(2):124–129.
- Dopingautoriteit. Nationaal Dopingreglement.
