Boldenon-undecylenaat: geschiedenis en toepassing in de diergeneeskunde
Boldenon is een opvallende uitzondering onder de anabole androgene steroïden: de bekendste toepassing lag niet in de behandeling van mensen, maar in de diergeneeskunde. Toch komt de stof regelmatig voor in dopingzaken en illegale handel. De redactie beschrijft de herkomst, de medische context en de risico's, zonder gebruiksinstructies te geven.
Herkomst en chemie
Boldenon is chemisch gezien een afgeleide van testosteron, met een extra dubbele binding in de steroïdstructuur. Die kleine wijziging verandert de eigenschappen: boldenon wordt in mindere mate omgezet in sterke androgenen en heeft een eigen verhouding tussen spieropbouwende en androgene effecten.
De stof die in handel kwam, is de undecylenaatester. Net als bij andere injecteerbare steroïden zorgt de vetzuurketen ervoor dat de werkzame stof langzaam uit het spierdepot vrijkomt. Daardoor blijft het effect langer aanwezig na een injectie.
Boldenon werd in de tweede helft van de twintigste eeuw door de farmaceutische industrie onderzocht als mogelijk anabool middel. In de humane geneeskunde heeft het echter nooit een brede, blijvende plaats gekregen.
Het bekendste product is een diergeneesmiddel dat onder de merknaam Equipoise bekend werd, bedoeld voor paarden. Daar werd het ingezet als algemeen opbouwmiddel in specifieke veterinaire situaties.
Veterinaire toepassing
In de diergeneeskunde zijn anabole steroïden soms gebruikt om bij dieren de eetlust, de algemene conditie of het herstel na ziekte te ondersteunen. Boldenon-undecylenaat werd in die context vooral met paarden geassocieerd.
De beoordeling van werkzaamheid en veiligheid in dieren verloopt via andere kaders dan bij mensen. Wat bij een paard onder toezicht van een dierenarts wordt toegepast, zegt niets over de veiligheid bij mensen; de dosering, stofwisseling en risico's verschillen sterk per diersoort.
Juist omdat het een veterinair product betrof, was het middel in sommige landen relatief makkelijk buiten de reguliere humane keten verkrijgbaar. Dat heeft bijgedragen aan het oneigenlijke gebruik in de sport.
| Kenmerk | Boldenon-undecylenaat |
|---|---|
| Afgeleid van | Testosteron (extra dubbele binding) |
| Esthervorm | Undecylenaat (lange keten) |
| Bekendste toepassing | Diergeneeskunde (paarden) |
| Humane registratie | Geen brede, blijvende toepassing |
| Status bij mensen | Geen regulier geneesmiddel in NL |
Juridische status in Nederland en de EU
In Nederland is boldenon niet beschikbaar als regulier humaan geneesmiddel. Het gebruik van anabole steroïden bij mensen zonder medische indicatie en buiten een officiële keten valt juridisch in een problematische zone.
Het bereiden, verhandelen of leveren van geneesmiddelen zonder handelsvergunning is in strijd met de Geneesmiddelenwet. Voor diergeneesmiddelen gelden eigen, strikte regels; toepassing bij mensen valt daarbuiten en is onwettig.
Op Europees niveau is het gebruik van hormonale stoffen als groeibevorderaar bij voedselproducerende dieren verboden. Deze regelgeving ontstond vanuit zorgen over residuen in vlees en de gezondheid van de consument.
Voor de individuele gebruiker betekent dit dat producten die als ‘boldenon’ worden aangeboden, vrijwel altijd uit een illegaal of grijs circuit komen. De samenstelling, zuiverheid en steriliteit zijn dan niet gegarandeerd.
Opsporing in dopingcontroles
Boldenon staat op de verboden lijst van WADA in de categorie anabole middelen. Het is zowel binnen als buiten wedstrijden verboden. Laboratoria kunnen boldenon en zijn afbraakproducten in urine aantonen.
Een complicatie is dat kleine hoeveelheden boldenon in sommige gevallen ook via voeding in het lichaam kunnen komen, bijvoorbeeld bij besmetting. Om onderscheid te maken tussen lichaamsvreemde en eventueel natuurlijke bronnen, kijken laboratoria naar de verhouding tussen metabolieten en gebruiken ze gevoelige technieken.
Langzaam vrijkomende esters zoals undecylenaat kunnen gedurende langere tijd aanleiding geven tot aantoonbare metabolieten. Dat vergroot de kans dat gebruik ook bij controles buiten wedstrijden wordt opgemerkt.
Voor sporters is het van belang te beseffen dat de verantwoordelijkheid voor wat zich in het lichaam bevindt bij henzelf ligt. Ook besmette producten of onbedoelde inname leiden niet automatisch tot vrijspraak.
Gezondheidsrisico's
De risico's van anabole androgene steroïden bij mensen zijn in de wetenschappelijke literatuur uitgebreid beschreven. Een wetenschappelijk statement van de Endocrine Society vatte de belangrijkste gevolgen samen; deze gelden in algemene zin ook voor boldenon.
- Hart en bloedvaten: ongunstige cholesterolwaarden, verhoogde bloeddruk, verdikking van de hartspier.
- Hormoonhuishouding: onderdrukking van de eigen testosteronproductie, verkleining van de teelballen, verminderde vruchtbaarheid.
- Bloed: toename van het aantal rode bloedcellen en een hogere hematocriet.
- Huid en haar: acne en mogelijk haaruitval bij aanleg.
- Psyche: prikkelbaarheid, stemmingswisselingen en klachten na het stoppen.
Omdat het bij illegale producten vaak gaat om onbekende concentraties of andere stoffen dan vermeld, komt daar het risico van onzuivere of niet-steriele injecties bij. Een niet-steriele injectie kan leiden tot abcessen of ernstige infecties.
Bij vrouwen kan gebruik leiden tot vermannelijking, zoals een zwaardere stem en meer lichaamsbeharing. Een deel van die veranderingen is blijvend, ook na stoppen.
De eerlijke conclusie is dat het hier gaat om stoffen met reële risico's, zonder dat er een legale, gecontroleerde humane toepassing tegenover staat. Klachten rond spiermassa, herstel of een laag testosteron horen thuis bij een arts.
Conclusies van de redactie
Boldenon-undecylenaat is een van testosteron afgeleide steroïde die vooral bekendheid kreeg als diergeneesmiddel voor paarden, en nooit een brede humane toepassing heeft gehad.
In Nederland en de EU is het geen regulier humaan geneesmiddel; producten in omloop komen uit een illegaal circuit met alle kwaliteits- en veiligheidsrisico's van dien.
Op dopinggebied is het verboden en goed opspoorbaar, mede door de lange ester, terwijl de gezondheidsrisico's dezelfde zijn als bij andere anabole steroïden.
Lees ook onze artikelen over hoe anabole steroïden het hart belasten, over hormonaal herstel en over de dopingcontroleprocedure.
Literatuur
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
- Kicman AT. Pharmacology of anabolic steroids. Br J Pharmacol. 2008;154(3):502–521.
- Kanayama G, Pope HG Jr. History and epidemiology of anabolic androgens in athletes and non-athletes. Mol Cell Endocrinol. 2018;464:4–13.
- Nieschlag E, Vorona E. Doping with anabolic androgenic steroids (AAS): adverse effects on non-reproductive organs and functions. Rev Endocr Metab Disord. 2015;16(3):199–211.
- Thevis M, Schänzer W. Synthetic anabolic agents: steroids and nonsteroidal selective androgen receptor modulators. Handb Exp Pharmacol. 2010;195:99–126.
- World Anti-Doping Agency. The Prohibited List. Montreal: WADA; jaarlijks bijgewerkt.
